Składki na Fundusz Pracy to dodatkowy koszt, który w określonych sytuacjach nie obciąża pracodawcy ani przedsiębiorcy. Warto wiedzieć, kiedy można skorzystać ze zwolnienia i jakie warunki trzeba spełnić, ponieważ zależą one m.in. od wieku, sytuacji zawodowej oraz wysokości wynagrodzenia. W tym artykule wyjaśniam, kiedy nie trzeba opłacać składek na Fundusz Pracy i na co zwrócić uwagę przy ustalaniu obowiązku składkowego.
- W 2026 r. FP zasadniczo nie obowiązuje, gdy miesięczna podstawa składek jest niższa niż 4806 zł.
- Przy kilku tytułach do ubezpieczeń należy zsumować podstawy.
- Zwolnienie przysługuje kobietom po ukończeniu 55 lat i mężczyznom po ukończeniu 60 lat.
- Po powrocie z określonych urlopów rodzicielskich pracodawca może korzystać ze zwolnienia przez 36 miesięcy.
- Wybrane osoby bezrobotne zatrudnione na etat mogą dawać prawo do 12-miesięcznego zwolnienia.
- Przedsiębiorca zwykle nie opłaca FP za siebie, jeśli jego podstawa jest niższa od minimalnego wynagrodzenia.
- Niektóre zwolnienia zależą od statusu płatnika, rodzaju umowy lub szczególnej sytuacji ubezpieczonego.
Składka na Fundusz Pracy (FP) zależy przede wszystkim od podstawy składek emerytalnych i rentowych. Jak już zahaczyliśmy o ten temat, sprawdź, kiedy obowiązuje składka na Fundusz Pracy. Płatnik opłaca ją za osoby objęte tymi ubezpieczeniami, jeśli miesięczna podstawa wynosi co najmniej tyle, ile minimalne wynagrodzenie. W 2026 roku próg wynosi 4806 zł brutto. Sama składka na FP to 1% podstawy, natomiast w rozliczeniach łącznie z Funduszem Solidarnościowym często pojawia się stawka 2,45%.
Liczy się podstawa składek, a nie zawsze faktyczna wypłata w danym miesiącu. Jeśli pracownik ma zagwarantowane wynagrodzenie co najmniej równe minimalnemu, lecz otrzyma mniej z powodu choroby lub rozpoczęcia pracy w trakcie miesiąca, płatnik nadal nalicza FP. Natomiast gdy miesięczna podstawa jest niższa, na przykład z powodu pracy na część etatu, obowiązek zwykle nie powstaje, o ile pracownik nie ma innych tytułów do ubezpieczeń.
Przy kilku źródłach przychodu trzeba zsumować podstawy składek. Przykładowo pracownik zarabia 3800 zł na pół etatu i 1800 zł z umowy zlecenia, więc jego łączna podstawa wynosi 5600 zł i przekracza próg 4806 zł. Wówczas każdy płatnik opłaca FP od podstawy dotyczącej swojej umowy. Pracownik powinien poinformować płatników o pozostałych tytułach do ubezpieczeń, aby mogli prawidłowo ustalić obowiązek.
Wiek, powrót z urlopu i status bezrobotnego mogą obniżyć koszty zatrudnienia
FP może nie być należny także wtedy, gdy pracownika obejmuje zwolnienie z opłacania składki. Dotyczy ono kobiet od miesiąca po ukończeniu 55 lat oraz mężczyzn od miesiąca po ukończeniu 60 lat. Jeśli urodziny przypadają pierwszego dnia miesiąca, zwolnienie może przysługiwać już od tego miesiąca. Pracodawca może również nie opłacać składki przez 36 miesięcy, licząc od miesiąca po powrocie pracownika z urlopu macierzyńskiego, rodzicielskiego lub wychowawczego.

Przez 12 miesięcy zwolnienie przysługuje także przy zatrudnieniu osoby, która ukończyła 50 lat i przez 30 dni przed zatrudnieniem była zarejestrowana jako bezrobotna w powiatowym urzędzie pracy. Taki sam okres dotyczy bezrobotnych skierowanych przez urząd do pracy, którzy w dniu zatrudnienia nie ukończyli 30 lat. Ulgi te dotyczą umowy o pracę, dlatego nie należy automatycznie stosować ich do umów zlecenia. O obowiązku często rozstrzyga jeden szczegół: wysokość podstawy, data urodzin albo rodzaj umowy.
Składkę w całości finansuje płatnik. Jej podstawą jest co do zasady kwota, od której nalicza się obowiązkowe składki emerytalne i rentowe; limit 30-krotności jej nie obejmuje. Przedsiębiorca opłaca FP za siebie, jeśli jego podstawa wynosi co najmniej minimalne wynagrodzenie. Dlatego przy preferencyjnym ZUS, którego podstawa to 30% płacy minimalnej, obowiązek zwykle nie powstaje. Podobnie może być przy Małym ZUS Plus, jeśli podstawa jest niższa niż 4806 zł. Osoba fizyczna zatrudniająca wyłącznie zleceniobiorców, bez pracowników etatowych, co do zasady nie opłaca za nich FP; jej własny obowiązek jako przedsiębiorcy trzeba ocenić osobno.
Składki na Fundusz Pracy: najczęstsze zwolnienia
Sprawdź wysokość podstawy składek, wiek pracownika, rodzaj umowy i jego sytuację zawodową. Te kryteria mogą zwalniać z opłacania składki na Fundusz Pracy (FP).
- Podstawa niższa od minimalnego wynagrodzenia. Nie opłacaj FP, gdy miesięczna podstawa składek emerytalnych i rentowych jest niższa od ustawowego minimum. Jeśli pracownik ma kilka tytułów do ubezpieczeń, zsumuj podstawy. Gdy łącznie osiągają minimum, każdy płatnik nalicza składkę od wypłacanej kwoty. Uwzględnij również niższe wynagrodzenie spowodowane nieobecnością, nawet jeśli pracownik ma zagwarantowaną płacę minimalną.
- Osiągnięcie wieku uprawniającego do zwolnienia. Nie opłacaj FP za kobietę po ukończeniu 55 lat ani za mężczyznę po ukończeniu 60 lat. Zwolnienie zwykle przysługuje od następnego miesiąca, ale gdy urodziny przypadają pierwszego dnia miesiąca, może rozpocząć się już wtedy.
- Powrót z urlopu związanego z rodzicielstwem. Po powrocie pracownika z urlopu macierzyńskiego, uzupełniającego macierzyńskiego, na warunkach urlopu macierzyńskiego, rodzicielskiego lub wychowawczego nie opłacaj FP przez 36 miesięcy. Okres zwolnienia licz od miesiąca następującego po powrocie; za sam miesiąc powrotu nalicz składkę na dotychczasowych zasadach.
- Zatrudnienie osoby bezrobotnej po 50. roku życia. Przez 12 miesięcy nie opłacaj FP za pracownika zatrudnionego na umowę o pracę, jeśli w dniu zatrudnienia ma co najmniej 50 lat i przez minimum 30 dni wcześniej figurował w rejestrze powiatowego urzędu pracy jako bezrobotny.
- Zatrudnienie osoby skierowanej przez urząd pracy przed ukończeniem 30 lat. Przez 12 miesięcy nie opłacaj FP za pracownika skierowanego do pracy przez powiatowy urząd pracy, który w dniu zatrudnienia nie ukończył 30 lat. Późniejsze ukończenie tego wieku nie skraca zwolnienia.
- Brak pracowników zatrudnionych na umowę o pracę. Osoba fizyczna prowadząca działalność i zatrudniająca wyłącznie zleceniobiorców nie opłaca za nich FP. Jednostki organizacyjne mogą podlegać innym zasadom, dlatego sprawdź status płatnika. Zwolnienie zleceniobiorców nie wyklucza obowiązku opłacania przez przedsiębiorcę składki za siebie.
- Niższa podstawa składek przedsiębiorcy. Nie opłacaj FP za siebie, jeśli podstawa składek społecznych przy preferencyjnym ZUS lub Małym ZUS Plus nie sięga minimalnego wynagrodzenia. Przy standardowej podstawie sprawdź jej wysokość oraz możliwość zwolnienia ze względu na wiek.
- Szczególne grupy i sytuacje wskazane w przepisach. Zwolnienia mogą dotyczyć m.in. osób ze znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności zatrudnionych przez określone organizacje i zakłady aktywności zawodowej. Przepisy wyłączają też z FP wybrane osoby, np. duchownych, rolników objętych ubezpieczeniem społecznym, pobierających niektóre świadczenia lub odbywających służbę wojskową. Sprawdź warunki właściwe dla konkretnego wyłączenia.
Zwolnienia z Funduszu Pracy ze względu na wiek pracownika
Pracodawca nie opłaca składki na Fundusz Pracy za pracownicę po ukończeniu 55 lat ani za pracownika po ukończeniu 60 lat — bez względu na wysokość wynagrodzenia. Zwolnienie obowiązuje od miesiąca po urodzinach. Jeśli pracownik osiągnie wymagany wiek pierwszego dnia miesiąca, pracodawca może zastosować je już za ten miesiąc.
Przykładowo, za pracownicę, która kończy 55 lat 18 czerwca, składka nie będzie należna od lipca. Jeśli pracownik kończy 60 lat 1 czerwca, zwolnienie obejmie już czerwiec. Składka na FP wynosi 1% podstawy wymiaru, a łącznie ze składką na Fundusz Solidarnościowy — zwykle 2,45%. W przypadku pozostałych pracowników obowiązek jej opłacania zależy również od podstawy składek emerytalno-rentowych, która co do zasady musi wynosić co najmniej minimalne wynagrodzenie.
Urodziny mogą obniżyć składki, ale ZUS trzeba rozliczyć prawidłowo
Z ulgi wiekowej skorzysta także przedsiębiorca opłacający składki za siebie: kobieta po ukończeniu 55 lat, a mężczyzna — 60 lat, nie musi finansować składki na FP. Ciekawostka w temacie: sprawdź, jak odliczyć składki związkowe w PIT. Nadal jednak opłaca pozostałe składki ZUS i rozlicza składki za zatrudnione osoby, które nie spełniają warunków zwolnienia. Przy zbiegu kilku tytułów do ubezpieczeń warto sprawdzić łączną podstawę wymiaru, ponieważ może ona wpłynąć na obowiązki płatników.
Przede wszystkim należy sprawdzić datę urodzin i ustalić, od którego miesiąca przysługuje zwolnienie. Następnie trzeba prawidłowo wykazać składkę w deklaracji rozliczeniowej ZUS — osobny wniosek o ulgę nie jest potrzebny. Zwolnienie dotyczy Funduszu Pracy; zasady dotyczące innych funduszy, w tym FGŚP, należy rozpatrywać osobno.
Wskazówka: zwolnienie z FP ze względu na wiek nie wymaga składania osobnego wniosku — kluczowe jest prawidłowe ustalenie miesiąca, od którego przysługuje, i uwzględnienie go w rozliczeniu ZUS.
Powrót z urlopu rodzicielskiego a 36-miesięczne zwolnienie ze składki
Pracodawca może przez 36 kolejnych miesięcy nie opłacać składki na Fundusz Pracy za pracownika wracającego z urlopu macierzyńskiego, rodzicielskiego, wychowawczego lub urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego. Dla zainteresowanych tą tematyką: Sprawdź, ile pensji pochłaniają składki. Ulga ma ułatwić rodzicom powrót do pracy i obniżyć koszty zatrudnienia.

Zwolnienie zaczyna się w miesiącu następującym po powrocie. Jeśli pracownik wrócił w marcu, za ten miesiąc pracodawca rozlicza składkę na ogólnych zasadach, a ulgę stosuje od kwietnia przez kolejne 36 miesięcy. Dotyczy ona zatrudnienia na umowę o pracę; umowę zlecenia należy ocenić osobno, ponieważ ulga nie obejmuje jej automatycznie.
Jeden miesiąc może przesądzić o prawidłowym rozliczeniu składki
Pracodawca nalicza składkę na Fundusz Pracy od podstawy składek emerytalnych i rentowych, jeśli jej miesięczna wysokość wynosi co najmniej minimalne wynagrodzenie. Gdy pracownik ma kilka tytułów do ubezpieczeń, trzeba uwzględnić łączną wysokość podstaw oraz otrzymane oświadczenia i dokumenty. Osobne zwolnienia mogą przysługiwać między innymi kobietom po ukończeniu 55 lat i mężczyznom po ukończeniu 60 lat.
Przed rozliczeniem warto sprawdzić następujące kwestie:
- datę powrotu pracownika z urlopu;
- rodzaj umowy i to, czy obejmuje ją ulga;
- pierwszy i ostatni miesiąc zwolnienia;
- łączną wysokość podstaw składek, jeśli pracownik ma kilka tytułów do ubezpieczeń;
- dane wykazane w deklaracji ZUS DRA.

Przy rozliczeniu sprawdź przede wszystkim datę powrotu i rodzaj umowy. Odnotuj w dokumentacji kadrowej dzień zakończenia urlopu oraz pierwszy i ostatni miesiąc ulgi, a następnie zweryfikuj dane w deklaracji ZUS DRA. Dzięki temu unikniesz zbędnej wpłaty i późniejszej korekty.
Wskazówka: zanotuj datę powrotu z urlopu i od razu wyznacz 36-miesięczny okres zwolnienia — ulgę stosuje się od następnego miesiąca, nie od dnia powrotu.
Umowa zlecenia i działalność gospodarcza: kiedy składka na Fundusz Pracy nie obowiązuje
Składkę na Fundusz Pracy (FP) nalicza się od podstawy składek emerytalnych i rentowych, jeśli po przeliczeniu na miesiąc osiąga ona co najmniej wysokość minimalnego wynagrodzenia. Przy umowie zlecenia zleceniobiorca musi podlegać obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym. Stawka FP wynosi 1%; często podawane 2,45% obejmuje również Fundusz Solidarnościowy.
Obowiązek zależy także od statusu płatnika. Osoba fizyczna prowadząca działalność, która zawiera wyłącznie umowy cywilnoprawne i nie zatrudnia pracowników na etacie, nie opłaca FP za zleceniobiorców. Jednostki organizacyjne mogą jednak podlegać temu obowiązkowi mimo braku etatów. Przedsiębiorca rozlicza osobno składkę za siebie: nie płaci FP, gdy korzysta z preferencyjnej podstawy wynoszącej 30% minimalnego wynagrodzenia albo z Małego ZUS Plus i jego podstawa jest niższa od minimum.
Wiek, zarobki i inne ubezpieczenia mogą zwolnić ze składki
Jeśli dana osoba ma kilka tytułów do ubezpieczeń, płatnicy mogą zsumować podstawy, by sprawdzić, czy osiągają one miesięcznie próg minimalnego wynagrodzenia. Po jego przekroczeniu każdy płatnik opłaca składkę od podstawy przypisanej do swojej umowy, dlatego warto zapytać zleceniobiorcę o inne źródła ubezpieczenia. Zezwolenie ze składki przysługuje kobietom po ukończeniu 55 lat i mężczyznom po ukończeniu 60 lat. Zwolnienie obowiązuje od następnego miesiąca, a jeśli urodziny przypadają pierwszego dnia miesiąca — od tego miesiąca.
O sposobie rozliczenia decyduje sytuacja ubezpieczeniowa, nie sama nazwa umowy. Zlecenie zawarte z własnym pracodawcą może podlegać innym zasadom niż umowa z odrębnym podmiotem. Przed naliczeniem składek sprawdź tytuły do ubezpieczeń, miesięczną podstawę i status zleceniodawcy. Pamiętaj też, że niektóre czasowe zwolnienia, na przykład związane z powrotem z urlopu rodzicielskiego, dotyczą pracowników, a nie wszystkich zleceniobiorców.
Warto pamiętać, że próg minimalnego wynagrodzenia ocenia się po przeliczeniu podstawy na pełny miesiąc — dlatego przy zleceniu trwającym krócej niż miesiąc sama wypłacona kwota nie zawsze przesądza o zwolnieniu ze składki na Fundusz Pracy.












